در حاشیه جشنواره موسیقی فجر

یک هفته از اختتامیه جشنواره موسیقی فجر می گذرد. سکوت نسبی باید تا امروز جامعه موسیقی را فرا می گرفت و نگاه منتقدان را به بررسی و تحلیل آن منعطف می ساخت. اما گویی امسال از آنجا که این جشنواره اولین دوره برگزاری در خارج از بدنه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را بر خود دید، برای اولین بار نیز مسائلی ادامه دار در این باره همچنان در رسانه مطرح می شود و این سلسله بحث ها و نقدها ادامه دارد.

بخش هنری تبیان

دلایل دیگری را نیز می توان برای این مساله برشمرد که چرا هنوز این مسائل تمام نشده و بحث بر سر جشنواره و رویدادهای آن همچنان ادامه دارد؛ چراکه مدیر جشنواره فجر منصوب شده از سوی معاونت هنری، فردی است که این روزها رو در رو با بسیاری از انتقادات درون خانواده موسیقی قرار دارد. اما فارغ از این انتقادات سنجش عیار جشنواره فراتر از حرف و حدیث ها و جدل های پیرامونی تنها با بررسی دوباره عملکرد و نتیجه جشنواره مشخص می شود.

جایزه به آلبوم نه اجرای روی سن جشنواره

امسال اولین سالی بود که جشنواره موسیقی فجر در یک تحول ساختاری در نحوه و مدل برگزاری جشنواره جایزه های خود را به آلبوم های منتشرشده از مهر 92 تا مهر 94 به جای اجراهای زنده در جشنواره اعطا کرد؛ به نام جایزه باربد. سال های قبل برای ارج و ارزش نهادن به جشنواره و همچنین بالابردن کیفیت کنسرت های برگزارشونده در فستیوال فجر، رسم بر این بود که سه اجرا در بخش رقابتی به عنوان برگزیده های فستیوال سال مشخص می شدند، اما با تغییر رویکرد، مدیران جشنواره ترجیح دادند که اندک فضای رقابتی در کنسرت ها را حذف کنند، اما درباره آلبوم های منتشرشده داوری کنند و جایزه را به آنان بدهند.

داوری ها معیار کیفیت جشنواره

هر چند خیلی ها معتقدند فضای نشر موسیقی و اقتصاد آن، از قوت آنچنان برخوردار نیست که تمام موزیسین ها راغب به انتشار آلبوم شان شوند، اما به هرروی داوری ها فضای مشخصی را برای ارزیابی آثار هنرمندان به علت در دسترس بودن تمام مردم ایجاد می کند؛ یعنی جامعه آماری مشخص و شناخته شده ای را برای داوران فراهم می آورد. ضمن اینکه منتقدان و کارشناسان و اهالی فن هم بر این جامعه احاطه دارند و می توانند به راحتی ارزیابی ها را به سنگ محک بزنند. و این گونه است که بسیاری از انتقادات نمی تواند جنبه گله گذاری پیدا کند. از همین روی وقتی مشخص می شود که در جایزه بهترین آلبوم سازی ایرادات فاحشی صورت گرفته است، نمی توان آنها را نادیده انگاشت.

حذف نام یک آهنگساز برنده جایزه

جایزه باربد در بخش موسیقی سازی ایرانی به آلبوم «یقین گمشده» تعلق گرفت، این آلبوم به آهنگسازی اردشیر کامکار و زکریا یوسفی پارسال منتشر شده است. اما در روز اختتامیه نامی از یوسفی در اعلام کاندیداها برده نشد. نامی که روی آلبوم «یقین گمشده» به اندازه نام اردشیر کامکار درج شده و جالب اینجاست که وقتی اردشیر کامکار برای دریافت جایزه روی سن رفت، باز هم هیچ اسمی از همکارش در این آلبوم مشترک نبرد و به راحتی جایزه را از آن خود کرد و این گونه داوران و اردشیر کامکار حق یک آهنگساز و همکار خود را ضایع کردند.

آیا آلبوم ها ثبت نام شده اند؟

اینکه انتظار می رود اردشیر کامکار قدر و ارج همکار جوان خود را بداند انتظار زیادی نیست، چراکه شایسته هنرمند خلاق و خوش اخلاقی چون او نیز هست. اما هنگامی که او نیز در این باره سکوت اتخاذ می کند و به راحتی به حذف همکار خود که نامش روی آلبوم مشترک و به یک اندازه درج شده اقدام می کند، دیگر چه می توان گفت جز اینکه نگاه پدرسالار حاکم بر موسیقی ما به خود همواره اجازه می دهد که کوچک ترها (از نظر سنی و کسوت) را نادیده انگارد؟ و این سوال مطرح می شود که اگر موزیسینی شایسته همکاری با شما نیست، چرا همکاری می کنید و نام تان را در کنار نامش قرار می دهید که این گونه در ملأ عام به حذف این نام اقدام کنید؟
آیا باگذشت یک هفته از جشنواره موسیقی شایسته نیست، علی رغم کوتاهی مدیران جشنواره در این باره و همچنین کوتاهی داوران در اعلام اسامی صحیح آهنگسازان، اردشیر کامکار حقی را که باید روی سن بجا بیاورد با وآن را اعلام موضع رسمی و عذرخواهی و دلجویی برگرداند؟ آن هم در زمانی که بیشترین رفتارهای آزاردهنده بر موزیسین ها از جانب هم صنفی های خودشان صورت می گیرد. بهتر نیست اردشیر کامکار در زمره تضییع کنندگان حقوق همکار خود درنیاید، زیرا از او که به عنوان عضو خانواده هنرمند و خوشنام کامکارهاست، انتظار می رود مدافع حسن شهرت خانواده خود باشد و با دریافت10 سکه جشنواره فجر چشم بر حقایق نبندد.

کاستی های داوری

در این دوره جشنواره که بدون انتشار فراخوان درباره آلبوم ها داوری شده است، هنوز مشخص نیست که چه تعداد آلبوم با چه عناوینی از کدام آهنگسازان در دبیرخانه جشنواره شرکت داده شده اند و همچنین توسط هیات داوران در چند مرحله و در چه تعداد آلبوم داوری صورت گرفته است. تا اینجای کار مشخص است که تمامی آلبوم ها و اسامی اعلامی بدون درخواست آهنگساز مورد ارزیابی قرار گرفته اند، چیزی که لااقل در جشنواره های حرفه ای، به علت شائبه دار کردن مساله داوری، از آن به طور جدی اجتناب می شود. یعنی در اینجا با یکسری آلبوم هایی که بدون اجازه صاحبان آنها مورد ارزیابی قرار گرفته اند، مواجهیم که یک رفتار غیرحرفه ای و غیراخلاقی است. ضمن اینکه جامعه آماری هیات داروی نه جایی اعلام شده و نه مشخص است.
از کوتاهی و قصور در اعلام نام زکریا یوسفی به عنوان آهنگساز مشترک با اردشیر کامکار در آلبوم «یقین گمشده» این گونه بر می آید که هیچ آلبومی توسط هیات داوری اولیه (در صورت وجود چنین هیاتی) اصلا مشاهده نشده است وگرنه مگر می توان نام آهنگساز را روی آن نادیده گرفت و صرفا هیات داوری به یک سری اسم آلبوم و آهنگساز اعلام شده بسنده کند.
مشخص هم نیست که اعلام این اسامی و آلبوم ها به هیات داوران با چه روالی صورت گرفته است که حتی داوران نیز از داشتن اسامی صحیح محروم بوده اند. این امر به علت همان ایراد اول نداشتن فراخوان برای بخش جایزه صورت گرفته و ضمنا دست مدیریت و مجموعه عوامل جشنواره را برای هرگونه برخوردی باز گذاشته است. و همین مساله سرآغاز لغزش های بزرگ در جشنواره هاست که موجب می شود به صورت دل بخواه و گزینشی با آثار برخورد شود و فضای بی اعتمادی و شائبه برانگیز را دامن بزند که البته مساله پیش آمده در حذف نام یوسفی آهنگساز بر این مدعا دوباره دلالت دارد.

اسامی حاضر و آماده

از شواهد به دست آمده مشخص است دست اندرکاران داوری ها با آلبوم ها روبه رو نبوده اند که از روی آنها به اسامی دقت کنند، لیستی از آثار شرکت داده شده نیز اعلام نشده است که بدانیم نام چه آهنگسازی در این دایره قرار گرفته یا حذف شده یا احیانا از این دست اشتباهات (حذف نام یک آهنگساز در اثر مشترک) چندبار تکرار شده است. این گونه داوری ها تنها با پیش فرض های اعلامی از سوی مدیران جشنواره روبه رو بوده اند؛ یعنی همه چیز به دلخواه مدیران تعیین شده و داوران نیز تحت سلیقه و در دایره گزینش های آنها به بررسی ها پرداخته اند و احیانا داوری هم در آنجا حاضر نبوده که با آثار هنرمندان بیرون از این فضای داوری جشنواره آشنا باشد و درباره خطاها تذکری بدهد یا در ابتدای کار هیات داوری از طریق وب سایت شرکت های ناشر آثار صحت اسامی لیست را بررسی کند؟

داوری که جایزه می گیرد اما نام همکارش را نمی داند

نام اردشیر کامکار آهنگساز در بخش داوری ها نیز مشاهده می شود، یعنی حتی او نیز نمی داند که آلبومش مشترکا با همکاری یوسفی ساخته شده است؟ و چرا باید یک آهنگساز که اثری در جشنواره برای جایز دارد در داوری ها هم شرکت کند؟ و آیا این تضییع چندین باره حقوق زکریا یوسفی و دیگر آهنگسازان نیست؟ و آیا این مسائل تقویت این گمان نیست که بر فرض مدیریت جشنواره می پسندد که از همکاران یا دوستان خود دلجویی کند؟ و به همین دلیل فراخوان منتشر نمی کند و حتی در آلبوم ها و اسامی آنها نیز دخل و تصرفی وارد می کند؟ پس چه ضرورتی هست که دایره آلبوم ها را از مهر 92 تا مهر 94 اعلام کنیم؟ و آیا بهتر نیست بگوییم جایزه به سلیقه و تشخیص مدیران جشنواره داده می شود؟ مگر اینکه مدیران جشنواره ضمن عذرخواهی از تضییع حقوق یک هم صنف و همکار، با انتشار اسناد داوری ها و صورت جلسات داوری و همچنین لیست آلبوم های شرکت داده شده در داوری ها از این حواشی تبری بجویند.

---

منبع:فرهیختگان/ بی تا یاری

- - , .