جلوه های بی مثال مرقد حضرت علی

ارادت هنرمندان ایرانی پرورش یافته در فرهنگ شیعی به امیرمومنان علی (ع)، جلوه های بی مثالی را در عالم هنر خلق کرده که تجلی آنها در بارگاه علوی به خوبی قابل مشاهده است. از ساخت گنبد و بارگاه تا ضریح و فرشها همه کار دوستداران و مخلصان ایرانی و هنرمند شیعی است. اما توجه به بارگاه امیرالمومنین به همین جا ختم نمی شود. اینبار جلوه های این مکان مقدس، نه در معماری و بنا بلکه از دیچه دوربین یک عکاس ایرانی، ماندگار می گردد.

فراوری: یاسمن پیشوایی- بخش هنری تبیان

هنگامی كه امام علی(علیه السلام) به شهادت رسید، براساس وصیت ایشان، فرزندانش او را شبانه به خاك سپردند.
فرزندان امام چند نقطه را برای دفن آن حضرت مهیا كردند تا مكان قبر مخفی بماند و خوارج و یاران معاویه امكان جسارت به مرقد و قبر مطهر را نیابند. از مكان قبر آن امام همام تنها فرزندان، نواده ها و یاران خاص ایشان باخبر بودند. تا این كه امام صادق(علیه السلام)، در زمان منصور عباسی، به سال 135 ق برای نخستین بار مكان قبر را نمایان كرد.
اما مقبره مطهر آن حضرت بارها از سوی خلفای عرب، مورد تعرض قرار گرفت و ویران شد. آنچه از مقبره آریالا امیرالمومنین امروزه برجای مانده، تمامی کار هنرمندان شیعه و عاشق اهل بیت است که با حمایت پادشاهان ایرانی ساخته شده است.
در عصر پادشاهان شیعی آل بویه، مرقد مطهر امام علی(علیه السلام) چون سایر مرقد و مزارها در عراق، توسط عضدالدوله بازسازی و توسعه یافت و عظیم ترین بنا بر آن استوار شد. او در 363 ق مدت یك سال در نجف ساكن شد و شخصاً بر این توسعه و بنای باشكوه نظارت كرد و ثروت فراوانی به مجاوران قبر و سادات بخشید.
بنای عضدالدوله تا 755ق باقی بود و در آن سال بر اثر آتش سوزی چوب های نفیس و زیبای آن به سرعت شعله ور شد و آتش را به دیگر جاها منتقل كرد. گفته اند دو قرآن، كه به خط مبارك آن حضرت در داخل حرم نگه داری می شد، در آتش سوخت. پس از آن حادثه، كار بازسازی حرم را ایلخانان مغول و دست نشانده های آن ها از جمله سلطان اویس جلایری در 760ق به خوبی به انجام رساندند.
شاه اسماعیل پس از سلطه بر بغداد، به زیارت عتبات و مرقد امام علی(علیه السلام) در نجف رفت و كارهایی برای آبادانی شهر انجام داد. در دوران صفوی، بازسازی و توسعه حرم با شدت بیشتری دنبال شد. شاه عباس صفوی ضمن زیارت آن مرقد در 1033 ق، دستورهایی برای تعمیر حرم، گنبد و صحن صادر كرد. رواق ها را با فرش های گران بها پوشاند و لقب خود، كلب آستان علی، را بر این فرش ها حك كرد. برای استراحت زائران، مكانی ساخت كه آن را خیابان می خواندند. هم چنین دستور داد آب فرات را به نجف بكشانند.
شاه صفی، نوه شاه عباس صفوی، وزیر خود میرزا تقی مازندرانی را امر كرد تا قسمتی از اطراف صحن و حرم را توسعه دهد. این كار در 1047 ق انجام شد.
بنای فعلی با اندكی تغییر، یادگار آن دوران است. شاه عباس دوم نیز این بنا را تكمیل كرد و عملیات اجرای آن سه سال طول كشید. برای تزیین حرم از سنگ معدن های اطراف نجف، كه بسیار شفاف و زیبا بود، استفاده و مقبره آن حضرت با كاشی تزیین شد. برخی گفته اند معماری آن را شیخ بهایی انجام داده است.
نادرشاه افشار در 1156 ق دستور داد كاشی های گنبد و گل دسته ها را بردارند و به جای آن از خشت های طلایی استفاده كنند. كه تاریخ طلا كاری آن برروی گنبد ثبت شد. وی ثروت زیادی برای تعمیرات آستان مقدس وقف كرد. او هم چنین در تزیین حرم و كاشی كاری صحن كوشش بسیاری كرد. ایوان العلماء از آثار زمان اوست.
در دوره قاجار نیز اقدام هایی برای توسعه و بازسازی حرم انجام شد. آقا محمد خان قاجار در 1211 ق ضریحی از نقره به آستان تقدیم كرد. فتحعلی شاه در 1236ق تعمیراتی انجام داد و در 1262 ق وزیر محمد شاه ضریحی دیگر از نقره روی قبر نصب كرد.
در 1370 ق سید احمد مصطفوی كاشی های حرم را بازسازی كرد. او شیشه های رنگی حرم را، كه در 1240ق زمان نادر در حرم كار گذاشته شده و روی آن ها با آیه هایی از قرآن مزین بود، از جا كند و شیشه های بسیار زیبایی به جای آن نصب كرد. سنگ های حرم و دیوارها را برداشت و سنگ های گران قیمت جای آن گذاشت.
در سال های اخیر هزینه فراوانی برای بازسازی، نوسازی، آینه كاری و طلا كاری حرم مطهر از سوی نیكوكاران و ثروتمندان شیعه صرف شده است.

عکاسی از حرم

محمد خوشرو چند سالی است که در قالب سفر به کشور عراق دغدغه هایش را با دوربین به ثبت می رساند. او می کوشد در عمس هایش پلی میان عکاسی معماری و ژاس مذهبی ایجاد کند.

وی با هنر خود نمونه های اصیل و دارای هویت از جنبه میراث فرهنگی را به دقت شناسایی و به علاقه مندان معرفی می کند تا ضمن الهام از این آثار نسبت به خلق آثار جدید و تکامل آثار گذشتگان همت گمارند.
اینبار وی از دریچه دوربین خود همچون زائری گوشه گوشه بارگاه امیرمومنان را رصد و ثبت کرده که در این روزها که با نام امام علی (ع) گره خورده است، می تواند مرحمی باشد بر دل داغداران اول امام شیعیان.

لازم به ذکر است که محمد خوشرو سال گذشته نمایشگاهی از این آثار را با عنوان "حرم علوی" طی هشت ماه در تمامی استان های کشور برگزار کرد که با استقبال ارادت مندان فرهنگ شیعی روبرو شد:

منابع:
هنرآنلاین
شمسا