گشتی در جشنواره تجسمی فجر

اگر به دنبال آن هستید که یک گالری گردی جامع در سطح شهر تهران داشته باشید، می توانید نمایشگاه هشتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر را انتخاب کنید، نمایشگاهی که همسو با جریان های روز هنری و آنچه در گالری ها می گذرد، است.

بخش هنری تبیان

هشتمین جشنواره تجسمی فجر درحالی آغاز به کار کرد که این دوره، تغییرات بسیاری را به خود دیده است. نخستین و البته مهم َترین تغییر جشنواره این دوره فجر، برداشتن مرز میان رشته ای و توجه به هنر معاصر بدون تقسیم بندی میان رشته ای است. به این ترتیب گالری َهای موسسه صبا پس از افتتاح هشتمین تجسمی میزبان آثار گوناگونی شده است که مخاطب برای نخستین بار در جشنواره فجر آنها را می بیند.

هرچند شاید فجر هشتم برای مخاطبی که به گروه بندی ها و قرار گرفتن آثار هر رشته در گالری های جداگانه عادت دارد کمی گیج کننده به نظر برسد و مخاطب خوگرفته به نظم پیشین این جشنواره را در ابتدای تماشای آثار، دل زده کند اما چیدمان آثار متنوع در عین حال کششی نیز در او ایجاد خواهد کرد تا بر دلزدگی خود غلبه کرده و برای دید آثار راهی گالری بعدی شود. شاید بیشترین دلیل این کشش نیز نوعی غافلگیری است که در همه فضای این نمایشگاه بزرگ وجود دارد، مخاطب در نخستین بازدید هیچ حدسی برای اینکه در قدم بعد با چه اثری مواجه خواهد شد ندارد و در دیدار دوم شاید به آثاری برخورد که بار قبل حتی متوجه آنها نیز نشده است.
گذشته از این، در این نمایشگاه هنوز هستند آثاری که با قالب های کلاسیک هنرهای تجسمی شکل گرفته َاند و به حفظ مدیای خود به عنوان نقاشی یا مجسمه اصرار دارند، به هر حال قرار نیست یک باره همه قالب َها شکسته شوند و لزومی هم برای این موضوع وجود ندارد، به نظر می رسد جشنواره تجسمی فجر با تغییر امسال خود بیش از آنکه به دنبال دگرگونی اساسی باشد خواسته است تا به همه هنرمندان فارغ از مدیا و متریال، امکان بروز و ظهور بدهد تا فجر فضایی برای همه هنرمندان باشد.

با ورود به فرهنگستان صبا با آثار جالب توجهی مواجه می َشویم، به عنوان مثال چیدمان فریبا دادگر با عنوان "عشق و عرفان" با گذشتن از مرز سفالگری سنتی و پیوند زدن زیبایی این ظروف با فرم زنانه، بدن انسان و همچنین استفاده از موسیقی در کنار این ترکیب فضایی نو به وجود آورده است که در مجموع به ظرف سفالی بزرگی با نقوش انسانی می َماند.

استفاده از سنت َهای هنری ایرانی در آثاری که خواستار نوگرایی هستند در جشنواره امسال بسیار دیده می شود، نمونه آن چیدمانی از محمد نوریان است که کاسه ای سفالی را به نقوش دست َبافته َهای آذربایجان مزین کرده است. یا مجموعه کاسه َهای گلین مریم محمدعلی َپور که با اندکی رنگ آبی در ته هر ظرف مخاطب را به کویر و کمبود آب رهنمون می کند.
چیدمان شادی تاکی که در تجلیل گبه خلق شده است نیز نمونه دیگری از چنین آثاری است، تاکی گبه ای را روی سقف نصب کرده است و زیر آن آینه َای چند بخشی قرار داده است که تصویر این دست بافته را بازتاب می دهد تا شاید بافته های انگشت زنان عشایر دیگر زیرانداز ما نباشد.
چیدمان یکی از بخش َهای عمده این نمایشگاه است که دست کم در هر گالری موسسه صبا یک نمونه از آن دیده می شود، از چشم َگیرترین نمونه َهای این چیدمان ها اثری از عمادالدین انوشیروانی با عنوان "جنگل َهی هیرکانی" است که با اشاره به قطع 386 درخت در جنگل ابر در سال 1392 برای احداث جاده اشاره دارد و از حلقه َهای بریده شده درختان ساخته شده است.

چیدمان َها اما خود نوعی دیگر از مجسمه هستند، مجسمه َای گریخته از قالب مکان، یا حتی زمان مجسمه ای که در یک نگاه آن را نمی تواند دید یا نمی توان برای آن ساختاری منسجم قائل شد، نمونه مهم این آثار در نمایشگاه امسال کاری از پیشکسوت مجسمه سازی معاصر بهروز دارش است. دارش این اثر را از یک چارچوب نازک با انبوهی دوچرخه های ساخته شده از مفتول َهای ظریف خلق کرده است که نوری بنفش همه آن را روشن می َکند. این مجسمه یک دوچرخه نیست، بهروز دارش رویای دوچرخه را تصویر می کند، رویای داشتن یک دوچرخه کوچک یا رویای گراز با دوچرخه شاید. مجموعه های حجمی بدون عنوان رضا امیریار محمدی، اثر ابراهیم محمدیان با عنوان "بازی"، مهدی اشرفی ورزیده با عنوان "باران سرخ" و چند چیدمان دیگر از جمله چنین آثاری هستند.
بخش قابل توجهی از آثار و به ویژه َ نقاشی های این نمایشگاه از کارهایی هستند که در طول سال گذشته در نمایشگاه َهای مختلفی به شکل انفرادی آنها را دیده ایم یا هنرمند این آثار مدتی قبل نمایشگاه آثار خود را برگزار کرده است، نقاشی تارا بهبهانی، اسماعیل چشرخ، محمد خلیلی از جمله این آثار هستند، حضور چنین هنرمندانی از این جهت می تواند جالب توجه باشد که فجر را همسو با جریان های روز هنری و آنچه در گالری ها می گذرد نشان می دهد.