نقاشی که می نویسد

آیدین آغداشلو از معدود نقاشان ایرانی است که دست به قلم است و مقالاتش در باب هنر و فرهنگ همواره مورد توجه طرفدارانش بوده است.

بخش هنری تبیان

از آنجا که حضور او به واسطه انتشار مقالاتش، بیش از نقاشی بوده که همواره در تدارک و برگزاری نمایشگاه آثارش است، آیین رونمایی از مجموعه هشت جلدی مقالاتش نیز مانند نمایشگاهی که پارسال بعد از 40 سال در ایران برگزار کرد، با استقبال روبه رو شده است. آغداشلو خودش این مجموعه را در مقدمه این کتاب ها چنین معرفی می کند: «مجموعه مقاله ها، حوزه گسترده ای را در برمی گیرد، از نقد و یاد و نقاشی و نگارگری و خوشنویسی و سینما و تاریخ و باستان شناسی و هنر و هنرمندان گذشته و معاصر ایران و جهان و ادای دین و احترام به بزرگانی که از دیرباز تا به امروز از فردوسی تا نیما روح و فرهنگ ایرانی را مراقبت کرده َاند.» مقالات آغداشلو در حوزه ها و رشته های مختلف فرهنگی و هنری نگاشته شده است. خودش درباره ارتباطش با این حوزه های متنوع می نویسد: «اگر کسی بگوید این همه مورد و موضوع گوناگون به تو چه مربوط؟ می گویم حتما مربوط است؛ چون 60سال است که کار کرده و حضور داشته ام و همیشه ستاینده ارزش ها بوده ام.»
آغداشلو در این مراسم که عصر جمعه چهاردهم اسفند در موزه هنرهای معاصر برگزار شد، گفت: « ظاهرا من هشت جلد کتاب نوشته ام. این برای یک نقاش زیاد است. من نقاشی هستم که می نویسد. بنابراین فکر می کنم کارم را انجام داده ام. یک سال قبل نمایشگاهی بعد از 40 سال برگزار کرده ام، کسی از من پرسید نمایشگاه بعدی َتان چه وقت است؟ گفتم قاعدتا 40 سال دیگر است. اکنون هم این هشت جلد کتاب منتشر شده است و کتاب َهای دیگری وجود ندارد. برای بررسی نوشته َهایم معمولا منتقد بسیار سخت َگیری را در ذهنم مدنظر دارم که دوست قدیمی و همیشگی َام شمیم بهار است. هرچه می نویسم را ابتدا به او می دهم تا بخواند و موقع نوشتن مدام به خودم می گویم این را قرار است شمیم بخواند و این برایم خوب است.»

داریوش شایگان: آغداشلو شخصیتی استثنایی است

داریوش شایگان که نتوانسته بود خودش را به آیین رونمایی از مجموعه هشت جلدی مقالات آغداشلو برساند، پیامش را علی دهباشی، مجری مراسم خواند. در بخشی از پیام او آمده است: «آغداشلو شخصیتی استثنایی است که هنرمندی اش از یک سو و دانش نظری اش از سوی دیگر او را یگانه روزگار کرده است. وی نقدنویسی زبردست در عرصه هنر است و قلم ادبی توانایی نیز دارد.»
محمود دولت َآبادی نیز از جمله چهره های شاخصی بود که به آیین رونمایی مقالات آغداشلو آمده بود. او در بخشی از سخنانش گفت: « آغداشلو دارای چندین وجه مختلف در حوزه های گوناگون است. من هم لازم دانسته ام در ستایش این انسان پویا و خستگی ناپذیر چند کلامی به زبان آورم تا اذعان کرده باشم که قدرشناس اشخاصی هستم و خواهم بود که در کارزار این سرزمین ارزش َهایی ارائه کرده اند که بخشی از روانشناسی ملی ما را تشکیل می َدهد.»

خالق رمان «جای خالی سلوچ» درباره مجموعه هشت جلدی مقالات آغداشلو گفت: «این مجموعه کتاب آغداشلو که من دو روز و دو شب است با آن درگیرم به ما می گوید او یک دایره المعارف در طول زندگی خود پدید آورده است.
این معارف همه به خاطر آن عشقی است که او به این کشور و فرآورده های خلاقه این مردم داشته و دارد. او این مسیر را خیلی خوب پیموده است.» نویسنده کلیدر در پایان گفت: «کسانی که هنر را با خرد می َآمیزند، قانون حرکت را می شناسند؛ نه می سوزند و نه تباه می شوند. حکمتی که من در آیدین آغداشلو دیده ام از همان ابتدا به اعتبار کار و زحمت و روند منطقی بودن پدید آمده است. او شعله وجود هنرمندی خود را با حکمت خردمندی در هم آمیخته و ما اکنون 75 سالگی او و البته خودم را جشن می گیریم.»
مجید ملانوروزی، مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی هم خشنودی اش از رونمایی کتاب آغداشلو در موزه هنرهای معاصر را کتمان نکرد و گفت: «هنرمندی را سراغ ندارم که هم اجرای هنری داشته باشد و هم به این اندازه درباره تاریخ هنر و نقد هنری مطالعه داشته باشد. آغداشلو، پژوهشگر و هنرمندی چندساحتی و سرمایه ملی ما است. او واقعا یک استثنا است؛ هم گذشته را می شناسد، هم معاصر را درک می کند و هم نگاهش تک ساحتی نیست. برای شناخت آثار او نیز باید چند ساحت را بشناسیم تا بتوانیم آثار او را نقد کنیم؛ چراکه آثارش جای بررسی بسیار دارد. او در جایی به ترمیم و احیا می َپردازد و در جایی دیگر دل در گرو انهدام دارد. او به این ترتیب انسانی حقیقتا معاصر است. در کنار آثار او، هشت کتاب درباره موضوعات مختلف هنری با کارشناسی درست نوشته شده است. ما امیدواریم بتوانیم این سرمایه نمادین فرهنگ مان را حفظ کنیم.»مجموعه کتاب هشت جلدی آیدین آغداشلو دربرگیرنده «از خوشی ها و حسرت ها»، «سال های آتش و برف»، «از پیدا و پنهان»، «گفتارها و گفت وگوهای دیگر»، «زمینی و آسمانی»، «از دور و نزدیک» و «این دو حرف و نیمه دیگر» است که از سوی نشر «آبان» منتشر شده است.
نماینده نشر آبان در این مراسم ناهید طباطبایی، داستان نویس و فیلمنامه نویس بوده است. نویسنده کتاب «چهل سالگی» نیز درباره آغداشلو گفت: «آیدین آغداشلو، برآمده از دهه چهل قرن معاصر است. در همان محیطی به آموزش و پرورش خود پرداخته است که احمد شاملو، جلال آل احمد، غلامحسین ساعدی و بهرام بیضایی از ثمره های آن هستند. آیدین آغداشلو هنرمندی چندوجهی، باهوش و با ذوقی سرشار است. او نه تنها در زمینه نقاشی صاحب اثر و تاثیرگذار است؛ بلکه با ممارستی شگفت َانگیز به هنرهای اسلامی، خوشنویسی و نیز نقاشی غرب دست یافته و از کارشناسان بنام آثار هنری است.»
او همچنین به وجه آموزش هنر نقاشی توجه داشته و بیش از پنج هزار هنرآموز تعلیم داده است. در کنار همه اینها آغداشلو بیش از 500 مقاله درباره نقاشی، هنرهای اسلامی، خط و سینما نوشته است که همگی از ارزیابی دقیق، منصفانه و مشفقانه او بهره برده َاند.